Nhiều doanh nghiệp thắc mắc liệu không thành lập công đoàn có phải đóng kinh phí công đoàn hay không. Trên thực tế, việc thành lập công đoàn là tự nguyện, nhưng doanh nghiệp vẫn phải thực hiện nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn theo quy định của pháp luật. Xem chi tiết tại bài viết dưới đây.
Công đoàn là gì?
Khái niệm: Theo Điều 1 Luật Công đoàn 2024 (Luật số 50/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025), công đoàn là tổ chức chính trị xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của người lao động, được thành lập trên cơ sở tự nguyện, là thành viên trong hệ thống chính trị của xã hội Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Điểm mới đáng lưu ý cho doanh nghiệp FDI: Từ ngày 01/07/2025, người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên được gia nhập và hoạt động công đoàn tại công đoàn cơ sở (Điều 5 Luật Công đoàn 2024). Đây là thay đổi so với Luật Công đoàn 2012 (chỉ áp dụng cho lao động Việt Nam) và là điểm phòng nhân sự tại doanh nghiệp FDI cần lưu ý khi truyền thông nội bộ cho lao động người nước ngoài.
Đoàn viên công đoàn thuộc các trường hợp sau đây không phải đóng đoàn phí trong thời gian tương ứng:
- Đoàn viên hưởng trợ cấp bảo hiểm xã hội từ 01 tháng trở lên.
- Đoàn viên không có việc làm, không có thu nhập hoặc nghỉ việc riêng không hưởng lương từ 01 tháng trở lên.
Có bắt buộc phải thành lập công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp hay không?
Căn cứ Điều 15 Quyết định 2399/QĐ-TLĐ ngày 25/12/2024 về Điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa XIII (có hiệu lực kể từ ngày ký, thay thế Quyết định 174/QĐ-TLĐ năm 2020), công đoàn cơ sở được thành lập ở một hoặc một số cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp khi có từ 05 đoàn viên hoặc 05 người lao động trở lên, có đơn tự nguyện gia nhập Công đoàn Việt Nam, được công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở hoặc công đoàn cấp tỉnh, công đoàn ngành trung ương và tương đương công nhận.
Như vậy, không có quy định bắt buộc doanh nghiệp phải thành lập công đoàn cơ sở. Việc thành lập dựa trên cơ sở tự nguyện của người lao động và phải được công đoàn cấp trên công nhận thì mới hoạt động hợp pháp.
Trình tự thành lập: Tại nơi chưa có công đoàn cơ sở, người lao động tự nguyện lập ban vận động thành lập công đoàn cấp cơ sở. Ban vận động tuyên truyền, tiếp nhận đơn gia nhập của người lao động, tổ chức đại hội thành lập khi đủ điều kiện, sau đó đăng ký với công đoàn cấp trên (Điều 17 Quyết định 2399/QĐ-TLĐ). Trường hợp người lao động không đủ khả năng lập ban vận động, công đoàn cấp trên có trách nhiệm trực tiếp tuyên truyền, vận động và thực hiện các thủ tục thành lập công đoàn cơ sở.
Công ty không có công đoàn có cần đóng kinh phí công đoàn không?
Căn cứ điểm b khoản 1 Điều 29 Luật Công đoàn 2024 (được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 8 Điều 2 Luật số 97/2025/QH15) và Nghị định 105/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp không phân biệt đã có hay chưa có tổ chức công đoàn cơ sở đều có nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn. Mức đóng, căn cứ đóng và phân phối tham khảo 2 bảng dưới đây.
Bảng 1. Kinh phí công đoàn (do doanh nghiệp đóng)
Áp dụng cho tất cả doanh nghiệp, không phân biệt đã có hay chưa có công đoàn cơ sở.
| Tiêu chí | Doanh nghiệp có công đoàn cơ sở | Doanh nghiệp không có công đoàn cơ sở |
| Mức đóng | 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động | 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động |
| Trần đóng trên mỗi người lao động | 936.000 đồng trên mỗi người lao động mỗi tháng (tương đương 2% của 20 lần mức lương cơ sở) | 936.000 đồng trên mỗi người lao động mỗi tháng (tương đương 2% của 20 lần mức lương cơ sở) |
| Phân phối năm 2026 | Công đoàn cơ sở giữ 75% tổng số thu. Phần 25% còn lại gồm: Tổng Liên đoàn 9,5%, công đoàn cấp tỉnh và công đoàn ngành trung ương 6,5%, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở 9% | Toàn bộ phần 75% dành cho cấp cơ sở chuyển về công đoàn cấp trên quản lý. Cơ cấu phân chia: Tổng Liên đoàn 9,5%, công đoàn cấp tỉnh và công đoàn ngành trung ương nhận 15,5% hoặc 90,5%, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở nhận 84% tùy phân cấp |
Bảng 2. Đoàn phí công đoàn (do đoàn viên đóng)
| Tiêu chí | Doanh nghiệp có công đoàn cơ sở | Doanh nghiệp không có công đoàn cơ sở |
| Mức đóng | Đoàn phí công đoàn hằng tháng bằng 0,5% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc (đối với đoàn viên tại doanh nghiệp ngoài nhà nước, đơn vị sự nghiệp không hưởng 100% lương từ ngân sách nhà nước, v.v.) hoặc 0,5% tiền lương thực lĩnh (đối với doanh nghiệp nhà nước), tối đa bằng 10% mức lương cơ sở theo quy định. | Người lao động không phải đóng đoàn phí công đoàn |
| Phân phối năm 2026 | Công đoàn cơ sở sử dụng 70% tổng số thu đoàn phí, công đoàn cấp trên sử dụng 30% | Không thu và không phải nộp đoàn phí công đoàn cho công đoàn cấp trên |
Tham khảo chi tiết các quy định nêu trên tại Luật Công đoàn 2024 (Luật số 50/2024/QH15), Luật số 97/2025/QH15 sửa đổi 4 luật trong đó có Luật Công đoàn, Nghị định 105/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Công đoàn về tài chính công đoàn, và Quyết định 2399/QĐ-TLĐ ngày 25/12/2024 ban hành Điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa XIII.
Bảng tóm tắt mức đóng và cơ sở tính (cập nhật 2026)
| Khoản | Mức đóng | Cơ sở pháp lý | Lưu ý |
| Kinh phí công đoàn (doanh nghiệp đóng) | 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc | Điểm b khoản 1 Điều 29 Luật Công đoàn 2024 | Áp dụng cả khi doanh nghiệp chưa thành lập công đoàn cơ sở |
| Trần đóng kinh phí công đoàn trên mỗi người lao động | 936.000 đồng trên mỗi người lao động mỗi tháng (tương đương 2% của 20 lần mức lương cơ sở) | Nghị định 73/2024/NĐ-CP về trần bảo hiểm xã hội bắt buộc | Chịu cùng trần với bảo hiểm xã hội bắt buộc, không tính trên phần lương vượt trần |
| Đoàn phí (đoàn viên đóng) | 1% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, tối đa 10% mức lương cơ sở | Quyết định 2399/QĐ-TLĐ ngày 25/12/2024 | Chỉ áp dụng cho người lao động là đoàn viên. Doanh nghiệp khấu trừ tại nguồn và chuyển cho tổ chức công đoàn |
Bảng phân phối kinh phí công đoàn 2% năm 2026
Theo thông báo gần nhất của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, áp dụng từ ngày 01/01/2025 đến khi có thông báo mới.
| Cấp công đoàn | Doanh nghiệp đã có công đoàn cơ sở | Doanh nghiệp chưa có công đoàn cơ sở |
| Công đoàn cơ sở | 75% | 0% (toàn bộ phần này chuyển về công đoàn cấp trên quản lý) |
| Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam | 9,5% | 9,5% |
| Công đoàn cấp tỉnh, công đoàn ngành trung ương (cấp 2) | 6,5% | 6,5% hoặc 15,5% hoặc 90,5% tùy phân cấp |
| Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở (cấp 3) | 9% | 9% hoặc 84% tùy phân cấp |
| Tổng | 100% | 100% |
*Tỉ lệ áp dụng cho công đoàn cấp 2 và cấp 3 tùy thuộc cấp công đoàn nào được phân công quản lý trực tiếp đơn vị doanh nghiệp.
Phân phối đoàn phí công đoàn năm 2026
Đối với doanh nghiệp có công đoàn cơ sở: Công đoàn cơ sở sử dụng 70% tổng số thu đoàn phí, công đoàn cấp trên sử dụng 30% Đối với doanh nghiệp không có công đoàn cơ sở: Không thu và không phải nộp đoàn phí công đoàn
Điểm mới đáng lưu ý dành cho doanh nghiệp: Luật Công đoàn 2024 lần đầu tiên bổ sung các trường hợp miễn, giảm, tạm dừng đóng kinh phí công đoàn. Theo Điều 12 Nghị định 105/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 16/05/2026), doanh nghiệp bị cắt giảm lao động vượt ngưỡng quy định có thể được giảm tối đa 20% mức đóng kinh phí công đoàn, thời gian giảm tối đa không quá 06 tháng. Hết thời gian được giảm, doanh nghiệp tự động tiếp tục đóng theo mức bình thường mà không cần văn bản nhắc nhở.
Phương thức đóng: Doanh nghiệp đóng kinh phí công đoàn theo tháng hoặc theo quý (03 tháng một lần) cùng với thời điểm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động, trên cơ sở đăng ký với tổ chức công đoàn cấp trên (Nghị định 105/2026/NĐ-CP).
Tham khảo chi tiết các quy định nêu trên tại Luật Công đoàn số 50/2024/QH15, Luật số 97/2025/QH15 sửa đổi 4 luật trong đó có Luật Công đoàn, Nghị định 105/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Công đoàn về tài chính công đoàn, và Quyết định 2399/QĐ-TLĐ ngày 25/12/2024 ban hành Điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa XIII.
Giải pháp quản lý tiền lương với terra Payroll
terra tự hào là đơn vị cung cấp giải pháp nhân sự toàn diện với hơn 10 năm kinh nghiệm kế thừa từ tập đoàn mẹ I-GLOCAL, phục vụ hàng trăm khách hàng doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.
Hệ thống dịch vụ tính lương BPaaS Payroll của terra được thiết kế để giải quyết triệt để bài toán mức lương đóng BHXH:
Ủy thác trọn gói: Từ dữ liệu chấm công, terra tự động hóa toàn bộ quy trình tính lương và trích xuất báo cáo BHXH nhanh chóng, loại bỏ hoàn toàn sai sót do con người.
An tâm tuyệt đối trước thanh tra: Đội ngũ chuyên gia pháp lý hàng đầu của terra trực tiếp chịu trách nhiệm tham vấn và xử lý các hồ sơ BHXH khó, đảm bảo doanh nghiệp của bạn luôn “sạch” và đúng luật.
Tối ưu 30% chi phí vận hành: Không cần duy trì một phòng ban nhân sự cồng kềnh. Bạn vừa tiết kiệm ngân sách, vừa sở hữu hệ thống bảo mật thông tin lương chuẩn quốc tế (ISO).
Doanh nghiệp sẽ không còn phải lo lắng về việc chậm nộp, tính sai hay trốn đóng BHXH do sơ suất. terra cam kết đồng hành cùng sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
